Noktadan Başlamak

Bir yola çıkarken önce nereye basıldığına bakılır. Fâtiha'yı açan, sözün yürümeye başladığı yere basar. O yer bir harftir, harfin altında duran bir noktadır.

Bânın noktası

Besmelenin ilk harfi bâdır ve bâ'nın altında küçük bir nokta durur. Açıklama o noktayı İnsân-ı Kâmil'e işaret sayar. Söz, kelimelerin kalabalığından önce bir gönül noktasından başlar. "Başlıyorum" diyen, aslında kendi içindeki o küçük yere iner.

Nokta çizginin parçası değildir; çizgi ondan akar. Kapıya kadar bütün sözler gelir, içeri yalnız nokta girer.

Hamd bizim hâlimizdir

Hamd, övmek ve övülmektir. Açıklama bir ayrıntıyı düşürmez: hamd, bizim hâlimizdir. Hamdediyoruz, çünkü isim alıp meydana çıktık, çünkü varlık olduk. Bir isim taşımadan önce teşekkür edecek kimse yoktu. Âdem yaratıldığı vakit ilk sözün hamd olduğu da hatırlatılır. İlk söz bir istek değil, bir şükürdür.

“Sana” diyebilmek için bir varlık olmak gerekirdi. Bu cümle ince bir yerden tutar: hitap, varlığın ilk armağanıdır. Konuşabilmek için önce biri olmak lazım. Bizi varlık hâline getiren ve isimlendiren, bize “Sana” demeyi de verdi.

Verilen, tutulan şeydir

Açıklama iki ismi iki işle anlatır: rahmet eden ve muhafaza eden. Varlık bir kez verilip bırakılan şey değildir, her an tutulan bir şeydir. İsim almış varlıklar olarak devam etmek, ancak o tutuşla mümkündür. Bu yüzden istenen şey, lütfedilen varlık neşesinin devamlı ve ebedî kılınmasıdır.

Din günü de bu tutuşun son durağıdır. Açıklamaya göre o gün, bütün isimlerin HÜVE'de toplandığı gündür; kulun kulluğunu idrak ettiği, Allah'tan başka bir varlık olmadığını anladığı gündür. O gün yalnız iltica kalır. “Bizi koru” duası, o toplanma gününe yapılan bir hazırlıktır.

Biz ve Sen

Fâtiha'nın en derin yeri, sözün “Biz”den “Sen”e dönüp bir alışveriş kurduğu yerdir. Açıklama bu alışverişi şöyle okur: Yaratan, kendinden halkettiği varlıklarla karşılıklı konuşur. Yaratan kullardan ne ister, yaratılan Rabbinden ne ister, Fâtiha bunun cevabıdır.

“Biz”, bütün isimlerdir. “Sen” ise Hz. Muhammed'in (s.a.v.) aslı olan HÜVE'yi remzeden noktadır. Bütün isimler o noktaya yönelir, çünkü hepsi oradan gelmiştir. Zamanın İnsanı da HÜVE'den görünür; ona yönelen gönülde onun ismi zuhur eder. Açıklama bunu bir soruyla bağlar: O'na iltica, Hüve'ye olmaz mı?

Sonra söz bir adım daha atar: kulluk eden de kendisidir, yardım istenen de. Her şey Hakkın kendisinden kendisine olmaktadır. Manevî yolda en mühim nokta, el-İnsan'ı anlamak ve onunla kendini anlamaktır.

Doğru yol ve mühür

“Biz” derken, Allah'ın varlık olarak bize verdiği hasletler kastedilir. Doğru yol istemek, o hasletleri düzeltmesini istemektir: Senin dışında hiçbir şeyi düşündürmesin. Şaşırtmasın; insan varlığındaki tevhidi bozmasın.

Daha ileri terakki, açıklamaya göre, el-İnsan ile verilir. Bu yüzden onunla beraber olmak gerekir.

Amin, ikrar demektir. Açıklama onu şöyle anlar: “Talebinize mühür bastım.” Dua, kapanırken bir mühürle kapanır.

Başladığı yere

En başta bir nokta vardı. Açıklama sonunda yine ona döner: bizi varlık yapan nokta, bize “Sen” demeyi öğreten nokta, bizi ilk söze ve son mühre taşıyan nokta. Fâtiha, bir noktadan açılıp bir noktada kapanan bir kapıdır.

Allah'ın arzu ettiği bir varlık olmak, en büyük rahmettir. Onu ikrar etmek, çok mühimdir.